هرگاه كه قرآن داستانها وقصص را نقل مى‏كند وملاك ارزش را در شؤون گوناگون آن مشخص مى‏كند، مشاهده مى‏شود كه نوع مسائل ارزشى را هم در ضمن داستانهایى نقل مى‏كند كه نقش اول آن را زن به عهده دارد وهم در ضمن داستانهایى كه نقش اول آن را مرد به عهده دارد.

بی‌تردید، زن دارای خصوصیات روانی‌ِ ویژه‌ای است که با داشتن آن‌ها از مردها متمایز می‌شود که در این جا به برخی از این خصوصیات وی اشاره می‌گردد .

صفات و ویژگی‌های مختص زنان

2. از جمله ویژگی‌های زنآن است که وجود او برای مرد، خیر و مایة سکونت و آرامش او است‌: "وَ مِن‌ْ ءَایَـَتِه‌ِأَن‌ْ خَلَق‌َ لَکُم مِّن‌ْ أَنفُسِکُم‌ْ أَزْوَ َجًا لِّتَسْکُنُوَّاْ إِلَیْهَا;(روم‌،21) از نشانه‌های او این است که از خودتان برای شما همسرانی آفرید تابه وسیله آن‌ها آرام گیرید."

3. احساسات زن از مرد جوشان‌تر است‌، ولی جهت‌گیری عقلی و استدلالی وی‌، هم‌سنگ مردان نیست‌.( همان‌، ص 163. ) این نکته از آیه شریفه‌: "الرِّجَال‌ُ قَوَّ امُون‌َ عَلَی النِّسَآء"(نسأ،34) فهمیده می‌شود.( تفسیر المیزان‌، علامه طباطبایی‌;، ج 4، ص 217 و ص 347، مؤسسه اعلمی‌. )

4. ویژگی‌های دیگر زن که در احساسات او نهفته است‌، روحیة خواسته شدن و مطلوب قرار گرفتن است‌; بر خلاف مرد که خصوصیت او خواستن است‌(شهید مطهری‌;، همان‌، ص 163. ) این نکته از سوره روم‌، آیه 21 استفاده می‌شود.( علامه طباطبایی‌، همان‌، ص 216. )

5. جلوه‌گری و خودنمایی‌، از دیگر خصوصیات زن است‌; البته اسلام خواسته است که زن‌، این غریزه طبیعی را در برابر شوهر خود ارضا کند: "وَ لاَ یُبْدِین‌َ زِینَتَهُن‌َّ إِلآ لِبُعُولَتِهِن‌َّ;(نور،31) و زینت خود را آشکار نسازند، مگر برای شوهرانشان‌."

6- ترس و حفظ آبرو : در سوره مریم، در ضمن آیاتى که سر گذشت مریم و ماجراى تولد عیسى را بیان مى دارد، به حقیقتى بر مى خوریم که هر چند در فرد فرد انسان‏ها وجود دارد، اما در زنان به خاطر سرشت و طبیعت شان، از شدت و حدت بیشترى بر خوردار است، به گونه‏اى که آن را از ویژگى‏هاى زنان دانسته‏اند .

فرشته مأمور خداوند، در هیأت مردان، به خلوت مریم، دختر عمران راه مى‏یابد تا او را به داشتن فرزندى بشارت دهد. مواجه شدن با چنین صحنه‏اى، بندبند وجود مریم را آشفته و مضطرب مى سازد؛ شعله‏هاى تقوى و پرهیزگارى در نهادش زبانه مى کشد و به سوى خدا مى گریزد:«قَالَتْ إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمَن مِنكَ إِن كُنتَ تَقِیًّا »(مریم، 18) چه مى تواند بکند او که همواره پاکدامن زیسته، در دامان پاکان پرورش یافته و در میان مردم ضرب المثل تقوى و عفت است، جز آنکه بر خود بلرزد و خداى خویش را به یارى بطلبد.

7- عاطفه مادرى : برخى‏از معانى و مفاهیمى که قرآن نیز متعرض آن‏ها شده، جز در وجود جنس مؤنث، یعنى زن، مأمن دیگرى ندارد. از جمله آن معانى، عاطفه مادرى است؛ حسى که از دیدگاه قرآنى و اسلامى، بس ارجمند و پاس داشتنى است و دارنده آن، مقامى بلند در پیشگاه خداوند دارد.

نمونه این معنا را نیز در قصه حضرت موسى، سراغ مى گیریم. موسى، دور از چشم مراقبان حکومتى فرعون، در فضایى پر از اضطراب و دلهره به دنیا آمد. اما معلوم بود که این قضیه براى مدت زیادى، نمى‏تواند مخفى بماند.چاره کار چه بود؟! این اندیشه، جان مادر موسى را مى گداخت و معذب مى داشت. نه تاب دورى فرزند را داشت و نه مى توانست، بى واهمه فرعون و گماشته هایش، او را در دامان خود بپرورد. چه باید مى کرد

از جانب خداوند، بر مادر موسى وحى آمد که:«... ارضعیه فاذا خفت علیه فالقیه فى الیم و لا تخافى و لا تحزنى»(قصص، 28 . 7)

در شگفت شد. این چه حکمى بود! نوزادش را به دریا بیفکند! پس با این عاطفه سرشار مادرى چه کند! بسازد و بسوزد! آرى، او بنده مطیع خداوند است و باید به فرمان او، گر چه رها کردن فرزند در دریا باشد، گردن نهد .

عاطفه مادرى در سر شت زن نهاده شده و هر زنى، گر چه فرزندى نیاورده باشد، آن را با تمام وجود احساس مى کند.

موسى نوزاد، درون صندوقچه شناور بر آب، چشمان همسر فرعون را به خود مى خواند. جنب وجوشى سراپاى زن را فرا مى گیرد. سال‏ها از ازدواج او و همسرش مى گذشت، اما فرزندى نداشتند. چه مى شد، اگر این کودک را به فرزندى، مى گرفتند:«وَقَالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَیْنٍ لِّی وَلَكَ لَا تَقْتُلُوهُ »(قصص، 9) پس بى اختیار موسى را از دست نگهبانانى که او را مى بردند تا بکشند، گرفت و فریاد برآورد:«لا تقتلوه»(قصص، 9) و چه به وقت، خداوند، عاطفه فرزند خواهى را در وجود همسر فرعون به خروش آورد، تا بار دیگر آیتى از آیات بینات خود را، در برابر چشم جهانیان آشکار سازد.

آرى، خداوند با به تصویر کشیدن عاطفه مادرى، به دو صورت گوناگون، حق نفس انسانى را به بهترین وجه ادا نموده است .

وظایف زنان در قرآن کریم

1. وظیفه شوهرداری‌

از آیه 21 سورة روم استفاده می‌شود که زن باید محیط خانواده را به گونه‌ای سامان دهد که عامل آرامش شوهر خود باشد.

2. فرمان‌بری متواضعانه از شوهر

" فَالصَّـَـلِحَـَت‌ُ قَـَنِتَـَت‌ٌ ;(نسأ،34) زنان صالح‌، متواضعند."

این تعبیر، نقطة مقابل تعبیر: "والتی تخافون نشوزهن‌" یعنی نشوز در همین آیه شریفه است‌. اطاعت مستمر و متواضعانه‌، وظیفه‌ای است که قرآن کریم‌، به صراحت از زن خواسته است‌. روشن است این فرمان‌بری به معنای محرومیت استقلال زن‌، در ارادة فردی خود نیست‌، بلکه فرمان‌بری در قلمرو حقوقی است که خداوند برای مردان‌، در نظر گرفته که مهم‌ترین شاخصة آن‌، فرمان‌بری در مسئلة زناشویی است‌.( تفسیر المیزان‌، علامه طباطبایی‌;، ج 4، ص 344، مؤسسه اعلمی‌. )

3. حفظ خود و اسرار و حقوق شوهر

"حَـَفِظَـَت‌ٌ لِّلْغَیْب‌ِ بِمَا حَفِظَ اللَّه ‌;(نسأ،34) زنان صالح در غیاب ]همسر خود[، اسرار و حقوق او را، یعنی حقوقی که خداوند برای همسران آن‌ها قرار داده‌، حفظ می‌کنند."

روشن است که مهم‌ترین شاخصة این حفظ خود در غیاب شوهر، حفظ در قلمرو مسائل ناموسی است‌. زن باید در غیاب شوهر، به طور کامل خود را حفظ کند، هم چنان که رازها و مسائل خصوصی شوهرش را نیز باید نگه دار باشد.

4. رعایت پوشش واجب اسلامی‌

" یَـََّأَیُّهَا النَّبِی‌ُّ قُل لاِ َّزْوَ َجِکَ وَ بَنَاتِکَ وَ نِسَآءِ الْمُؤْمِنِین‌َ یُدْنِین‌َ عَلَیْهِن‌َّ مِن جَلَـَبِیبِهِن‌َّ ذَ َلِکَ أَدْنَی‌ََّ أَن یُعْرَفْن‌َ فَلاَ یُؤْذَیْن ‌;(احزاب‌،59) ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو، جلباب‌ها ]روسری‌های بلند[ خود را بر خویش فروافکنند. این کار، برای این که شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند، بهتر است‌." در این پوشش واجب‌، تنها چهره و دو دست‌، استثنا شده است‌.

5. نگه‌داری چشم‌های خود از نگاه‌های هوس آلود و حرام‌

"وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَـَت‌ِ یَغْضُضْن‌َ مِن‌ْ أَبْصَـَرِهِن‌َّ;(نور،31) به زنان با ایمان بگو، چشم‌های خود را ]از نگاه‌های هوس آلود[ فرو گیرند. غَض‌ّ در لغت به معنای کاهش دادن است و غَض‌ّ بصر، یعنی کاهش دادن نگاه‌. به دیگر سخن‌، یعنی خیره نشدن و تماشا نکردن و به اصطلاح‌، نظر استقلالی نیفکندن‌.( مسأله حجاب‌، شهید مطهری‌، ص 138 و 139، انتشارات صدرا. )

6. طریقه سخن گفتن با نامحرمان‌

در قرآن کریم‌، دربارة شیوه سخن گفتن زنان با نامحرمان چنین آمده است‌: "فَلاَ تَخْضَعْن‌َ بِالْقَوْل‌ِ فَیَطْمَع‌َ الَّذِی فِی قَلْبِه‌ِی مَرَض‌ٌ;(احزاب‌،32) به گونه‌ای هوس‌انگیز سخن نگویید که بیماردلان در شما طمع کنند." منظور سخن گفتن زنان همراه با خضوع است که در آیه شریفه از آن نهی شده است‌; یعنی نازک و لطیف کردن صدا با مردان‌، به گونه ایکه آن‌ها دربارة زن‌، گمان بد کنند و تحریک شوند.( تفسیر المیزان‌، مرحوم علامه طباطبایی‌، ج 16، ص 309، مؤسسه اعلمی‌. )

7. عدم اختلاط با مردان‌

قرآن کریم‌، به صراحت به زنان پیامبرصلی الله علیه و آله می‌فرماید: "وَ قَرْن‌َ فِی بُیُوتِکُن‌َّ;(احزاب‌،33) در خانه‌های خود بمانید." اگر هم گفته شود این دستور به لحاظ مسائل سیاسی و اجتماعی خاص بوده است‌،( مسأله حجاب‌، همان‌، ص 80. ) ولی آیات دیگری نیز بر این مسئله‌، به تصریح یا به کنایه دلالت دارند: "وَ إِذَا سَأَلْتُمُوهُن‌َّ مَتَـَعًا فَسأَلُوهُن‌َّ مِن وَرَآءِ حِجَاب‌ٍ ذَ َلِکُم‌ْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُم‌ْ وَ قُلُوبِهِن‌َّ;(احزاب‌،53) هنگامی که چیزی از وسایل زندگی را از آنان ]همسران پیامبر[ می‌خواهید، از پشت پرده بخواهید. این کار برای پاکی دل‌های شما و آنان بهتر است‌." روشن است که مخاطب این سفارش‌، فقط همسران پیامبر6 نبوده‌، بلکه همة زنان را در بر می‌گیرد.

منابع :

مقاله محمد مهدی رضایی

سایت حوزه

سایت اندیشه مطهر

سایت زنان پژوهشگر

ابراهیم فیاض در گفت‌وگو با خبرنگار زنان باشگاه خبری فارس «توانا» با بیان اینكه برخی از مشاغل تنها برای افراد مجرد قابل تعریف است، اظهار داشت: در برخی از مشاغل فرد به حدی درگیر كار می‌شود كه ممكن است در زندگی و روابط خانوادگی خود دچار مشكل شود.

وی عنوان كرد: در خانواده، مادر از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و تكیه‌گاه اصلی اعضای خانواده شمرده می‌شود و كار زیاد وی در خارج از منزل موجب بروز مشكلاتی در خانواده می‌شود البته كار زیاد برخی از مردها نیز تأثیر مستقیمی بر زندگی مشترك آنها می‌گذارد و موجب می‌شود آنها نتوانند ارتباط خانوادگی كافی و مناسبی با همسر و فرزندشان داشته باشند.

این استاد دانشگاه تهران بیان كرد: اگر در خانواده‌ای زن و مرد هر دو شاغل باشند، با توجه به نفوذ اینترنت و ماهواره در خانواده‌ها و عدم نظارت مناسب والدین نسبت به فرزندان، خطرات قابل ملاحظه‌ای برای فرزندان ایجاد خواهد شد.

وی ادامه داد: اشتغال زنان در برخی موارد به روابط خانوادگی‌شان لطمه‌ وارد خواهد كرد همچنین مختل شدن روابط زن و شوهر تأثیر بسیار مخربی بر روحیه فرزندان خواهد داشت.

فیاض اضافه كرد: یكی از نقش‌های زن، ایجاد حالت جمع‌گرایی در بین اعضای خانواده است و نبود مادر در خانواده موجب ایجاد حالت فردگرایی در فرد می‌شود؛ در چنین حالتی بین فرزندان و والدین فاصله ایجاد شده و فرزند تابع منفعت‌های فردی خواهد شد.

وی افزود: ظهور چنین حالتی در فرد موجب عدم علاقه به تشكیل خانواده در آینده خواهد شد، دختران در چنین شرایطی خودمحور تربیت می‌شوند و به جای عشق ورزیدن به دیگران، تنها به كسب لذت‌های خود می‌اندیشند.

این مردم‌شناس با تأكید بر اینكه نباید بگذاریم ازدواج معنای اصلی خود را از دست بدهد، عنوان كرد: خارج شدن جامعه از حالت خانواده‌گرایی نشان‌ دهنده شیوع منفعت‌گرایی، شهوت طلبی و بُعد فردگرایی در بین افراد جامعه است.